साँखु, काठमाडौँ। मध्यपूर्व क्षेत्रमा जारी युद्ध झन् तीव्र बन्दै जाँदा खाडी क्षेत्रको सुरक्षा अवस्था, ऊर्जा आपूर्ति तथा अन्तर्राष्ट्रिय अर्थतन्त्रमा चिन्ता बढ्दै गएको छ। पछिल्ला दिनमा इरानले खाडी क्षेत्रका ऊर्जा पूर्वाधार र समुद्री मार्गलाई लक्षित गर्दै आक्रमण बढाएको
समाचारहरू सार्वजनिक भएपछि क्षेत्रीय तनाव थप चुलिएको छ।
हालै प्राप्त विवरण अनुसार बहराइनस्थित इन्धन भण्डारण ट्यांकीहरूमा आक्रमण भएको खबर आएको छ। यसअघि बुधबार सलालाह बन्दरगाह क्षेत्रमा रहेका इन्धन ट्यांकीहरूमा ड्रोनमार्फत हमला गरिएको थियो। सोही दिन हर्मुज जलडमरूमध्य नजिक एक मालवाहक जहाज पनि आक्रमणको निशानामा परेको बताइएको छ। उक्त घटनामा तीन जना नाविक अझै बेपत्ता रहेका छन् भने ओमानको शाही नौसेनाको तटरक्षक बलले २० जना नाविकलाई सुरक्षित उद्धार गरेको जनाएको छ।
यो घटना अमेरिकी राष्ट्रपति Donald Trump ले हर्मुज जलडमरूमध्य क्षेत्रमा जहाजलाई निशाना नबनाउन तथा समुद्री मार्गमा विस्फोटक माइन नबिछ्याउन इरानलाई चेतावनी दिएको केही समयपछि भएको बताइएको छ। इरानी पक्षले भने थाइल्याण्डको झण्डा बोकेको जहाजले आफ्ना निर्देशन पालना नगरेकाले त्यसलाई लक्षित गरिएको दाबी गरेको छ।
इरानले हर्मुज जलडमरूमध्यबाट आवतजावत गर्ने जहाजहरूले आफ्नो अनुमति लिनुपर्ने चेतावनीसमेत दिएको छ। साथै अमेरिका र उसका सहयोगी राष्ट्रहरूलाई उक्त समुद्री मार्ग प्रयोग गर्न नदिने संकेत पनि गरेको बताइएको छ। विश्वको झण्डै २० प्रतिशत तेल आपूर्ति यही समुद्री मार्गबाट हुने भएकाले त्यहाँको अस्थिरताले अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजारमा गम्भीर प्रभाव पार्ने विश्लेषण गरिएको छ। युद्ध चर्किँदै जाँदा विश्व बजारमा कच्चा तेलको मूल्यमा तीव्र उतारचढाव देखिएको छ र अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको मूल्य प्रतिब्यारेल १०० डलरभन्दा माथि पुगेको जनाइएको छ।
यसैबीच इरानविरुद्ध अमेरिकाले सञ्चालन गरेको सैन्य अभियानमा ठूलो आर्थिक खर्च भएको तथ्य सार्वजनिक भएको छ। अमेरिकी रक्षा मन्त्रालय United States Department of Defense का अधिकारीहरूले अमेरिकी सांसदहरूलाई दिएको गोप्य ब्रिफिङअनुसार युद्ध सुरु भएको पहिलो छ दिनमै करिब ११ अर्ब ३० करोड डलरभन्दा बढी खर्च भइसकेको अनुमान गरिएको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमका अनुसार उक्त विवरणमा आक्रमणअघि गरिएको सैनिक तैनाथी, सैन्य तयारी तथा अन्य व्यवस्थापन खर्च समावेश नगरिएकाले वास्तविक खर्च अझ बढी हुन सक्ने बताइएको छ। प्रारम्भिक चरणमा महँगा हतियारहरू प्रयोग गरिएको र त्यसले खर्चलाई तीव्र रूपमा बढाएको जनाइएको छ।
खर्च घटाउने उद्देश्यले अमेरिकी सेनाले आगामी दिनमा तुलनात्मक रूपमा कम मूल्यका हतियार प्रयोग गर्ने रणनीति बनाएको बताइएको छ। त्यसअनुसार ‘ज्वाइन्ट डायरेक्ट अट्याक म्युनिसन’ (JDAM) को प्रयोग बढाउने योजना रहेको अधिकारीहरूले बताएका छन्।
युद्धको खर्च तीव्र रूपमा बढ्दै गएपछि अमेरिकी संसदमा थप बजेट आवश्यक पर्ने विषयमा बहस सुरु भएको छ। ह्वाइट हाउसले युद्धका लागि थप बजेट माग्ने तयारी गरिरहेको र माग हुने रकम करिब ५० अर्ब डलरसम्म पुग्न सक्ने अनुमान गरिएको छ। तर केही सांसदहरूले युद्धको उद्देश्य, अवधि र अन्त्यबारे स्पष्ट रणनीति नआएसम्म थप बजेट स्वीकृत गर्न हिच्किचाहट देखाएका छन्।
राष्ट्रपति ट्रम्पले भने अमेरिका युद्धमा अग्रस्थानमा रहेको दाबी गर्दै इरानसँगको संघर्ष पूर्ण रूपमा समाप्त नभएसम्म सैन्य अभियान जारी रहने बताएका छन्। अमेरिका र इसराइलले संयुक्त रूपमा इरानमाथि हवाई आक्रमण सुरु गरेपछि युद्ध थप फैलिएको हो। त्यसयता भएको संघर्षमा झण्डै दुई हजार मानिसको मृत्यु भएको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्, जसमा अधिकांश इरान र लेबननका सर्वसाधारण नागरिक रहेका छन्।
क्षेत्रीय रूपमा फैलिएको यस द्वन्द्वले विश्व ऊर्जा बजार, अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार तथा समुद्री यातायात प्रणालीमा समेत दीर्घकालीन प्रभाव पार्ने चिन्ता व्यक्त गरिएको छ।
